Eskişehir Türk Ocağı tarafından düzenlenen Perşembe sohbeti kapsamında ““2040 Vizyonu Kapsamında Türk Devletleri Teşkilatı Yeni Dünya Düzenine Hazır mı?”, başlıklı konferans gerçekleştirildi. Önceki yıllarda Türkiye’nin Azerbaycan nezdinde Askerî Ataşeliğini yapan Emekli Tuğgeneral Dr. Yücel KARAUZ konuşmasında özetle:

“1. Tarihsel Kökler ve Kurumsallaşma Süreci

Türk dünyasındaki bütünleşme idealinin tarihsel kökleri, Mustafa Kemal Atatürk’ün 1921 yılında Azerbaycan sefareti açılırken dile getirdiği kardeşlik vurgusuna ve 1933 yılında Sovyetler Birliği’nin bir gün çözüleceğini öngörerek soydaşlarla dil, tarih ve kültür köprülerinin önceden kurulması gerektiğini vurguladığı stratejik tespitlerine dayanmaktadır. Ancak 1991 sonrası bağımsızlık sürecinde kurumsal altyapı eksiklikleri, dış politikadaki tereddütler ve Moskova merkezli ulaşım/iletişim hatlarına bağımlılık nedeniyle bu köprülerin inşası gecikmiş; günümüz Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) vizyonunun entelektüel temelini oluşturan kurumsallaşma süreci ise üç temel aşamada şekillenmiştir.

Bu aşamalar; Sovyet hâkimiyetinin ardından devletlerin birbirini yeniden tanıdığı, dayanışma ve ortaklık bilinci ile kültürel etkinlikler ekseninde ilerleyen 1992-2009 arası tanışma evresi; 2009 tarihli Nahçıvan Anlaşması ile yirmi üç madde üzerinden temelleri atılan, 2019 Bakü Zirvesi’nde Özbekistan’ın tam üyeliğiyle genişleyen ve 2021 Şuşa Zaferi ile İstanbul Bildirgesi sonrasında yüz yirmi bir maddelik kapsamla “Türk Devletleri Teşkilatı” adına evrilerek güvenlik, ekonomi ve stratejik alanlara açılan kurumsal yapılanma evresi; son olarak da Nursultan Nazarbayev’in öncülüğünde kabul edilen Türk Dünyası 2040 Vizyonu, 2022 Semerkant Zirvesi’nde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin gözlemci üye olarak katılması ve Ankara Zirvesi’nde belirlenen kırk farklı iş birliği alanını kapsayan yüz altmış üç maddelik somut yol haritalarının devreye sokulduğu stratejik eylem planı evresidir.

2. Değişen Küresel Sistem ve Güvenlik Mimarisi

Küresel sistemde iki kutuplu veya tek kutuplu paradigmaların yerini esnek, çok kutuplu bir jeopolitik düzene bırakması; ulus devletlerin yanı sıra yapay zekâ, uzay teknolojileri, uydu ağları ve siber egemenlik alanlarında devletüstü bir güce erişen teknoloji monopolistlerinin ve ulusüstü şirketlerin küresel aktörler olarak sahneye çıkmasını tetiklemiştir. Bu durum, geleneksel sınır güvenliği anlayışını kökten dönüştürmüş; TikTok ve benzeri dijital mecralar üzerinden yürütülen dezenformasyon dalgaları karşısında toplumsal yapının korunmasını zorunlu kıldığı gibi, TDT üye ülkelerinin entegrasyon kapasitesini yaklaşık otuz farklı millî güç kriteri (stratejik otonomi, ekonomik dayanıklılık, teknolojik inovasyon, gıda ve tarımsal öz yeterlilik vb.) üzerinden tahlil etmeyi elzem hâle getirmiştir.

Bu çerçevede Türkiye’nin dünyanın sayılı aktif savaşan ordularından birine sahip olması, 15 Temmuz darbe girişimi gibi ağır kurumsal sarsıntılara rağmen sınır ötesi harekât kabiliyetini kanıtlaması ve savunma sanayiinde yerlilik oranını yüzde doksan beşin üzerine çıkardığı küresel İHA ve SİHA pazarında lider konuma gelmesi, teşkilatın askerî caydırıcılığında ve güvenlik mimarisinde omurga işlevi görmektedir. Bununla birlikte, savunma sanayii akademisi, müşterek istihbarat mekanizmaları ve ortak polis gücü gibi kurumsal entegrasyon adımları bu gücün tüm teşkilata yayılmasına zemin hazırlamaktadır.

3. Jeostratejik Koridorlar, Doğal Kaynaklar ve Yapısal Engeller

Coğrafi konumun sağladığı jeostratejik avantajlar bağlamında; İbn Haldun’un coğrafya-kader ilişkisi perspektifinde kara hâkimiyet teorilerinin merkezinde yer alan Anadolu, Kafkaslar ve Türkistan kuşağı; Zengezur Koridoru ve Orta Koridor projeleri vasıtasıyla doğu-batı ve kuzey-güney aksındaki küresel ticaret yollarının kilit noktasını oluşturmaktadır. Kazakistan ve Özbekistan’ın zengin uranyum rezervleri, Türkmenistan’ın asırlık doğalgaz potansiyeli ve Türkiye’nin toryum rezervleri gibi stratejik varlıklar, geçmişteki sömürgeci ham madde aktarımı modelleri yerine katma değerli teknoloji, enerji güvenliği ve sanayi ürünlerine dönüştürüldüğü takdirde gerçek anlamda bir güç çarpanı yaratacaktır.

Ancak bu potansiyelin hayata geçirilmesinde; teşkilat üyesi ülkeler arasında kurumsal kalite, hukukun üstünlüğü, eğitim endeksleri, Ar-Ge harcamaları, demografik dinamizm ve kişi başına düşen millî gelir dengesizlikleri gibi yapısal engellerin aşılması gerekmektedir. Özellikle nüfusun yaşlanması ve aile planlamasındaki sosyolojik değişimlerin yarattığı demografik riskler ile eğitim kalitesindeki nitelik artışının üye ülkelere dengeli yansıtılması hayati önem taşımaktadır.

4. Genişleme Dengeleri, Rasyonel Diplomasi ve İç Cephe

Genişleme perspektifinde ise Macaristan’ın gözlemci statüsündeki konumu ile Kazakistan Cumhurbaşkanı’nın Rusya’nın olası katılımına dair tartışmalı teklifleri ve Kürşat Zorlu’nun Türk soyu ve dili vurgulu duruşu gibi jeopolitik dengeler, teşkilatın kimlik ekseninde sarsılmadan büyümesini zorunlu kılan hassas eşiklerdir. Nihai olarak TDT’nin 2040 vizyonunu tam manasıyla hayata geçirebilmesi ve gelecekte ulusüstü bir yapıya evrilme potansiyelini gerçekleştirebilmesi için üye devletlerin her birinin egemen, bağımsız ve üniter birer devlet olduğu gerçeği idrak edilmeli; ilişkilerde hiçbir devletin diğerine karşı himayedar yaklaşım sergilememesi, bunun yerine mütekabiliyet, karşılıklı saygı ve ulusal çıkarlara dayalı rasyonel diplomasi esas alınmalıdır.

Dış politikada Ermenistan açılımları veya uluslararası platformlardaki farklı diplomatik tutumlar karşısında gösterilen hassasiyetlerin krizlere yol açmaması için istişare mekanizmaları güçlendirilmeli; iç cephede ise farklı dini anlayışlar veya başörtüsü ve dini hassasiyetler gibi meseleler üzerinden yürütülen dış kaynaklı (özellikle İran menşeli siyasi Şiilik veya Selefi akımlar gibi) dayatmalara ve ayrıştırıcı mezhepsel/etnik tartışmalara prim verilmemelidir. Ortak tarih, ortak dil (ortak alfabe çalışmaları), Türklük bilinci ve rasyonel devlet aklı etrafında kenetlenen iç cephe; dışarıdan gelebilecek her türlü manipülasyona karşı en mukavemetli kalkanı oluşturacaktır. Kuru hamasetten arındırılmış, bilimsel verilerle desteklenen, rasyonel planlama ve uzun vadeli stratejik sabırla yürütülen bu tarihi yürüyüş, Türk Devletleri Teşkilatı’nı 21. yüzyılın küresel güç dengelerini belirleyen asli aktörlerinden biri konumuna taşıyacaktır.” Dedi.

Katılımcıların yoğun ilgi gösterdiği program, dinleyicilerden gelen çok sayıda soruların cevaplandırılmasının ardından, Ocak Başkanımız Prof. Dr. Nedim ÜNAL’IN Şükran beratı takdimi ile sona erdi.

https://www.youtube.com/watch?v=3lHGXQBKPwE